Takarazuka

[24 stycznia 2007]

宝塚歌劇団
Takarazuka
– niezwykłe oblicze japońskiego teatru muzycznego

 

Historia Teatru Takarazuka

Oficjalnie za datę powstania Takarazuki uważa się rok 1914, do którego odwołują się wszelkie obchody rocznicowe. Jednak pierwsza trupa teatralna, na bazie której powołano Takarazukę do życia, powstała już w 1913 roku. Ja rozpocznę jednak od wydarzeń z roku 1910, kiedy Arima Denkikidō (箕面有馬電気軌道), znana obecnie jako Hankyū Dentetsu (阪急電鉄), w ramach zagospodarowywania terenów na północ od Osaki, otworzyła nową linię kolejową łączącą stację Umeda (w Osace) ze stacją Takarazuka (w miasteczku o tej samej nazwie). Niestety linii tej, ze względu na małą popularność wśród podróżnych oraz nieatrakcyjność Takarazuki, groziła nierentowność. Jednak mimo niekorzystnej sytuacji nie podjęto natychmiastowej decyzji o jej zamknięciu, szukając rozwiązania w zwiększeniu atrakcyjności miasteczka Takarazuka.

Przedsięwzięciem tym zajął się Kobayashi Ichizō (小林一三), późniejszy założyciel Teatru Takarazuka. W zamyśle Kobayashiego miejscowość ta miała stać się ośrodkiem rozrywki i wypoczynku dla całej rodziny, atrakcyjnym nie tylko w weekendy. Realizację jego planu rozpoczęto od budowy w Takarazuce gorących źródeł wraz z parkiem rozrywki. Zbudowano tam także pawilon rekreacyjny w stylu zachodnim nazwany Paradise (パラダイス Raj), a w nim pierwszy kryty basen.

Kierując się polityką pozyskiwania nowych konsumentów wśród kobiet i rodzin, organizowano w Takarazuce także najróżniejsze wystawy i targi mające przyciągnąć uwagę tej części społeczeństwa. Odbyły się tam m.in. Fujin Hakurankai (婦人博覧会 Kobiece Expo), Konrei Hakurankai (婚礼博覧会Ślubne Expo), czy Katei Hakurankai (家庭博覧会Rodzinne Expo).

Zabiegi te przyniosły tylko nieznaczną poprawę sytuacji, przez co los linii Umeda – Takarazuka wciąż stał pod znakiem zapytania. Sytuacja ta trwała do momentu, w którym Kobayashi, odwiedzający stworzone przez siebie centrum rekreacji, zauważył, że niezwykłą popularnością wśród klientów cieszyły się prowizoryczne występy pracujących w gorących źródłach dziewcząt. Początkowo repertuar opierał się głównie na tradycyjnych japońskich tańcach i amatorskich występach wokalnych. Jednak Kobayashi dostrzegł w nich potencjalne rozwiązanie problemu linii kolejowej i złoty środek na spopularyzowanie miasta Takarazuka.

Już w 1913 roku na terenie Takarazuka Shinonsen ( 宝塚新温泉 Nowe Gorące Źródła w Takarazuka) powstał żeński chór pod nazwą Takarazuka Shōkatai (宝塚唱歌隊 Chór Takarazuka)[1]. Rozpoczęto także oficjalne zatrudnianie dziewcząt do występów i śpiewu w ramach nowo powstałego chóru. Pierwsze oficjalne spektakle, na scenie powstałej z przebudowanego basenu (nazwanej Paradise Gekijō, パラダイス劇場 Rajski Teatr), wystawiono w 1914 roku w ramach Ślubnego Expo (婚礼博覧会, Korei Hakurankai). Wśród nich znalazły się takie tytuły jak: Don Burako (「ドンブラコ」‘Pan Burako’),Ukare Daruma (「浮れ達磨」‘Wesoły Daruma’) czy Kochō (「胡蝶 ‘Motyl’).

Rosnąca popularność teatru pozwoliła wkrótce na zatrudnianie większej ilości aktorek i wprowadzenie odrębnych zajęć ze śpiewu, tańca oraz gry na instrumentach muzycznych. Już w 1918 roku wydano pierwszy magazyn poświęcony Teatrowi Takarazuka: Kageki (歌劇), który publikowany jest po dziś dzień. Nieco później zaczęły ukazywać się także inne tego typu czasopisma (jak choćby Graph czy Le Cinq).

W 1919 roku Teatr Takarazuka nie tylko wybudował swoją pierwszą oficjalną siedzibę, którą był Shinkagekijō (新歌劇場 Nowy Teatr Muzyczny), ale także założył specjalną szkołę muzyczną Takarazuka Ongaku Kageki Gakkō (宝塚音楽歌劇学校 Szkoła Teatru Muzycznego Takarazuka), która szkoliła nowe aktorki teatru, stając się równocześnie jedyną drogą na scenę Teatru Takarazuka. Dziś szkoła ta nosi nazwę Takarazuka Ongaku Gakkō(宝塚音楽学校). Co roku próbuje się do niej dostać kilka tysięcy dziewcząt, przyjętych zostaje najwyżej pięćdziesiąt.

Gakkoubrama 1
Brama do obecnej siedziby Szkoły Muzycznej Takarazuka, znajdującej się tuż przy Wielkim Teatrze Takarazuka.

Takarazuka-Ongaku-Gakkou-2a
Wejście do budynku Szkoły Muzycznej Takarazuka

Kolejną ważną datą w dziejach teatru był rok 1921, w którym dokonany został pierwszy podział na trupy (~~gumi), będący wynikiem drastycznego wzrostu liczby aktorek. Powstały: ‘Trupa Kwiatów’ (花組 Hanagumi) oraz ‘Trupa Księżyca’ (月組 Tsukigumi), a wraz z nimi narodził się system naprzemiennego wystawiania spektakli przez obie grupy. Wraz z rosnącym zainteresowaniem i popularnością teatru, wzrosła liczba wystawianych rocznie przedstawień. Wszystko działo się przy zachowaniu tradycji z pierwszych lat działalności instytucji, czyli faktu, iż wszystkie role grane były tylko i wyłącznie przez kobiety. Dziś sytuacja przedstawia się identycznie. O ile założycielem Teatru Takarazuka był mężczyzna, i o ile w samym jego zarządzie po dziś dzień zasiada wielu przedstawicieli płci męskiej, o tyle na scenie Takarazuki mężczyźni nigdy nie występowali. Takarazuka była i jest teatrem żeńskim, co, niezależnie od czasów, wiązało się zarówno z głosami aprobaty, jak i ostrej krytyki.

W 1924 roku powstała kolejna trupa, ‘Trupa Śniegu’ (雪組 Yukigumi) oraz nowy budynek teatru: Takarazuka Daigekijō (宝塚大劇場 Wielki Teatr Takarazuka), a już w 1927 roku spektakl Takarazuki po raz pierwszy trafił na antenę radiową NHK. Jednak najważniejszym i do dziś upamiętnianym wydarzeniem roku 1927, było wystawienie na scenie Teatru Takarazuka pierwszej japońskiej rewii zatytułowanej Mon Paris (「モン・パリ <吾が巴里よ>‘Mój Paryż’), autorstwa Kishidy Tatsuyi (岸田辰彌). To właśnie w tej rewii japońska publiczność po raz pierwszy spotkała się z popularnym we francuskich rewiach tańcem Kankan.

Kolejną ważną premierą był wystawiony w 1930 roku spektakl autorstwa Shirai Tetsuzō (白井鐵造) zatytułowany Parisette (「パリゼット」‘Paryżanka’), którego motyw przewodni, piosenka Sumire saku koro (「スミレの花咲く頃」‘Gdy kwitną fiołki’), urosła do rangi hymnu teatru i po dziś dzień śpiewana jest na wielu ważnych dla Takarazuki uroczystościach.

W 1931 roku po raz pierwszy podczas spektaklu użyto ‘srebrnego pomostu’ (銀橋 ginkyō), czyli przepierzenia oddzielającego gniazdo orkiestry od publiczności. W Takarazuce rozbudowano je na tyle, by można po nim swobodnie chodzić, a nawet tańczyć. Miało to zwiększyć możliwości sceny oraz zapewnić bliższy kontakt widza z aktorką. Pomost ten stał się jednym z symboli Teatru Takarazuka i do dziś stanowi nieodłączną część sceny w obu siedzibach Teatru.

Rok później, w 1932, masowe zainteresowanie Teatrem Takarazuka, także poza granicami przylegającego do Osaki miasteczka, doprowadziło do wybudowania drugiej oficjalnej siedziby mieszczącej się w Tokio. W związku z tym już 1 lipca 1933 roku powstała kolejna trupa: ‘Trupa Gwiazd’ (星組 Hoshigumi). Obecnie gumi, które zakończy wystawianie spektaklu w teatrze w Takarazuce, udaje się z tym samym spektaklem do stolicy. Pozwala to na udostępnienie teatru szerszemu gronu publiczności, głównie z północy Japonii. Często zdarza się jednak, że co bardziej zagorzali fani, bez względu na miejsce zamieszkania, po obejrzeniu spektaklu w Takarazuce udają się do Tokio, aby zobaczyć go powtórnie.

Warto wspomnieć, iż oba teatry kilkakrotnie przebudowywano, czy to ze względu na zniszczenia wywołane pożarami, czy w drodze rozbudowy i polepszania ich standardu. Dlatego też obecne budynki Takarazuka Daigekijō i Tokio Takarazuka Gekijō różnią się znacznie od swoich odpowiedników z pierwszej połowy XX wieku.

Ważną datą dla Teatru Takarazuka był rok 1938, w którym doszło do pierwszego międzynarodowego tournée. Na początku października 1938 roku, około 30 aktorek wyruszyło w półroczną trasę po Europie, w trakcie której wystawiono spektakle w 26 miastach, w krajach takich jak Polska, Niemcy czy Włochy. Od tamtego czasu Takarazuka odbyła już kilkanaście międzynarodowych tournée, odwiedzając, poza wspomnianymi już państwami, między innymi: USA, Meksyk, Argentynę, Brazylię, Chiny, Francję, Anglię, Rosję, Holandię, Szwecję, Birmę, Malezję, Singapur, Tajlandię, ostatnio zaś, w 2005 roku, zawitała do Korei.

Podczas drugiej wojny światowej, na mocy cesarskiego rozkazu wydanego w marcu 1944 roku, Teatr Takarazuka został zamknięty. W wyniku przegranej przez Japonię wojny w latach 1945-1946 zwierzchnictwo nad Takarazuką przejęły wojska alianckie. Choć powszechnie uważa się, iż podczas wojny Takarazuka wstrzymała swoją działalność, to jednak we wrześniu 1944 roku wyruszyła na tournée po Mandżurii, a w latach 1945-1946 wystawiła kilka spektakli dla amerykańskich wojsk okupacyjnych. Powtórne otwarcie Teatru Takarazuka dla japońskiej publiczności nastąpiło dopiero 22 kwietnia 1946 roku.

25 stycznia 1957 roku umarł założyciel Teatru Takarazuka Kobayashi Ichizō. Do dziś każdego roku, dwudziestego piątego stycznia, zarówno aktorki Takarazuki, jak i uczennice Szkoły Muzycznej Takarazuka, udają się na grób Kobayashiego uczcić jego pamięć. Po śmierci swojego założyciela Takarazuka pozostała w rękach rodziny Kobayashich. Tradycja ta trwa po dziś dzień, a obecnym administratorem teatru jest Kobayashi Kōichi (小林公一).

W lutym 1958 roku po raz pierwszy na spektaklu Takarazuki wystawianym przez Trupę Gwiazd gościli przedstawiciele japońskiej rodziny cesarskiej (cesarzowa oraz cesarzowa matka). W kwietniu tego samego roku zaś miał miejsce pierwszy, i jedyny jak do tej pory, śmiertelny wypadek na scenie Takarazuki. Aktorka Kazuki Hiromi (香月弘美) na oczach widzów oraz pozostałych aktorek zmarła w okrzykach bólu przecięta stalowym paskiem od kostiumu, który wkręcił się w mechanizm zapadni. Ze względu na wysokie zmechanizowanie sceny, oraz tzw. eksponaty duże, takie jak Wielkie Schody czy elementy ruchome i podwieszane na linach, w Takarazuce nie można pozwolić sobie na choćby chwilę nieuwagi. Jednak od wspomnianego wcześniej tragicznego wypadku, podobna sytuacja nie miała już miejsca. Obecnie wypadki zdarzają się sporadycznie, a ich wynikiem są z reguły złamania lub stłuczenia.

W sierpniu 1958 roku odbył się pierwszy ‘spektakl nowicjuszek’, czyli shinjinkōen (新人公演). Jest to przedstawienie, w którym nowe, młodsze i mniej doświadczone aktorki mają okazję zaprezentować się w głównych rolach granych przez ich starsze i bardziej znane koleżanki. Obecnie shinjinkōen wystawiane są raz na półtora miesiąca, przez młode aktorki tego gumi, którego spektakl w danej chwili znajduje się na afiszu. Shinjinkōen jest dokładnie tym samym spektaklem, który wystawiany jest w danej chwili w głównej obsadzie; różni się jedynie tym, iż wszystkie, także główne role, odgrywają w nim młode, jeszcze niezbyt znane aktorki. Pozwala to często na przyjrzenie się nieco innej interpretacji danej sztuki, oraz zapoznanie się z młodymi talentami, a może i przyszłymi gwiazdami, czyli topstar.

W 1962 roku, w związku z nadchodzącym odejściem z teatru ówczesnej, wyjątkowo popularnej topstar Akashi Teruko (明石照子), do podstawowego spektaklu dodano specjalne występy grupowe i solowe, a całość nazwano Sayōnara Show (サヨウナラ・ショー), czyli ‘spektaklem pożegnalnym’. Tradycja ta utrzymała się po dziś dzień.

Pierwszym wystawieniem „Oklahomy”, w 1967 roku, wprowadzono do repertuaru Takarazuki musicale z Broadway’u, które zyskały sobie wielkie uznanie wśród publiczności. Do tej pory grano w Takarazuce także „West Side Story”, „Carousel”, „Brigadoon”, „The Apple Tree”, „South Pacific”, „Guys&Dolls”, „Show Boat”, „Kiss me Kate”, „Redhead”, „The Sound of Music”, „Grand Hotel”, „Can Can”, „How to Succeed”, „Me & My Girl”, czy „Phantom”. Poza musicalami z Broadway’u wystawiano także musicale europejskie, z których największa popularnością cieszył się austriacki musical „Elizabeth”.

W 1974 roku Takarazuka po raz pierwszy przedstawiła inscenizację popularnej mangi autorstwa Ikedy Riyoko (池田理代子), zatytułowanej Berusaiyu no bara (ベルサイユのばら ‘Róża Wersalu’). Spektakl pobił wszelkie rekordy popularności, a w grudniu tego samego roku otrzymał nagrodę na Festiwalu Sztuki (芸術祭優秀賞 Geijutsusai Yūshūshō). Od 1974 roku Berusaiyu no bara wystawiana była w Takarazuce jeszcze wiele razy; ostatnia inscenizacja miała miejsce w latach 2005-2006.

Poza musicalami z Broadway’u oraz inscenizacjami japońskich komiksów, Takarazuka szukała źródeł inspiracji także w międzynarodowej literaturze. W 1977 roku pierwszy raz wystawiono spektakl oparty na powieści „Przeminęło z wiatrem”, pod tym samy tytułem (「風と共に去りぬ」Kaze to tomo ni sarinu). Z innych proponowanych przez Takarazukę spektakli opartych na światowych dziełach literatury wymienić można m.in.: „Annę Kareninę”, „Na wschód od Edenu”, „Łuk Triumfalny”, „Wielkie nadzieje”, czy „Wojnę i pokój”.

W 1978 roku przy Teatrze Takarazuki wybudowano Bow Hall (バウ・ホール Bau Hōru), czyli mniejszą scenę przypominającą te z klasycznych teatrów europejskich – m.in. pozbawioną wielu nowoczesnych i zmechanizowanych elementów sceny głównej. Spektakle z Bow Hall są krótsze od tych wystawianych na scenie głównej, odbywają się z udziałem mniejszej ilości aktorek, minimalną ilością dużych eksponatów, a małe często zastępuje się symbolicznymi, teatralnymi gestami. Bow Hall nie jest wyposażony w Wielkie Schody, więc grane w nim spektakle nie kończą się charakterystycznym dla Takarazuki Finałem. Nie przedstawia się tam także rewii, skupiając się głównie na romansach czy tragediach opartych na faktycznych lub fikcyjnych wydarzeniach. Partie wokalne i taneczne są stosunkowo skromne w porównaniu do tych ze spektakli z głównej sceny. Mimo tego propozycje Bow Hall cieszą się równie wielkim zainteresowaniem. Obecnie w Tokio spektakle Bow Hallwystawiane są jako tzw.: Tōkyō Tokubetsu Kōen (東京特別公演 ‘Tokijski Spektakl Specjalny’).

Znamiennym wydarzeniem było wypuszczenie 10 września 1984 roku przez Studio Muzyczne Takarazuki pierwszego nagrania video ze spektaklem. Dziś przedstawienia Takarazuki sprzedawane są nie tylko na nośnikach video, ale i DVD. Zakupić można także płyty CD ze ścieżkami dźwiękowymi lub single z głównymi piosenkami z danej produkcji. Poza tym Takarazuka oferuje dziś szereg gadżetów związanych nie tylko z teatrem, ale i z poszczególnymi aktorkami. Wśród nich znajdują się m.in.: zdjęcia, breloczki, plakaty, biżuteria, książki, photo booki, torebki, piórniki, naklejki, koszulki, ręczniki, długopisy i wiele innych.

1 września 1988 roku ustalono tzw. Revue Kinenbi (レビュー記念日 ‘Rocznica Rewii’) dla uczczenia pierwszego zarówno w Takarazuce, jak i w całej Japonii, wystawienia rewii. To historyczne wydarzenie miało miejsce 1 września 1927 roku.

W 1990 roku zapadła decyzja o budowie nowej, głównej siedziby dla Teatru Takarazuka. Pierwszy etap budowy zakończono w 1991 roku, a już w listopadzie 1992 roku zamknięto Stary Teatr Takarazuka (旧宝塚大劇場 Kyū-Takarazuka Daigekijō), by 1 stycznia 1993 roku inauguracja kolejnego sezonu miała miejsce już w nowym budynku, tzw. Nowy Wielki Teatr Takarazuka (新宝塚大劇場Shin-Takarazuka Daigekijō). Do dziś służy on jako siedziba teatru i obecnie nazywany jest Wielkim Teatrem Takarazuka(宝塚大劇場Takarazuka Daigekijō).

Takarazuka Daigekijouwidok1b
Widok na budynki Wielkiego Teatru Takarazuka
(宝塚大劇場 Takarazuka Daigekijō)

TakarazukaDaigekijouwejscie01
Główne wejście do Wielkiego Teatru Takarazuka

W 1997 roku zdecydowano o przebudowie dotychczasowego budynku teatru w Tokio. Zamknięto go jeszcze w grudniu tego samego roku. W 1998 roku, by umożliwić mieszkańcom stolicy oglądanie bieżących spektakli, w Tokio powstała tymczasowa siedziba Takarazuki nazwana: TAKARAZUKA 1000days. Nazwa nie była przypadkowa i łączyła się ściśle z planem ukończenia remontu w tysiąc dni, co zakładało, iż siedziba tymczasowa działać będzie przez dokładnie tyle czasu. W rzeczywistości jednak remont trwał nieco dłużej, do stycznia 2001 roku. Warto wspomnieć, iż jeszcze w 1998 roku powstała w Takarazuce kolejna trupa, której nadano nazwę ‘Trupy Kosmosu’ (宙組 Soragumi).

Popularność Takarazuki pozwoliła na stworzenie w 2002 roku niezależnego, prywatnego kanału telewizyjnego nazwanego Sky Stage, który od 1 lipca 2002 roku działa jako telewizja płatna. Sky Stage oferuje sympatykom Takarazuki emisje spektakli, wywiady z aktorkami, sprawozdania ze świąt i obchodów rocznic, oraz wiele innych atrakcji. Wybrane programy, najczęściej związane z właśnie wystawianymi spektaklami, można bezpłatnie obejrzeć na ekranach na terenie teatrów bądź w specjalnym, znajdującym się z boku Wielkiego Teatru Takarazuka, pokoju Sky Stage.

Obecnie najważniejszym i najbardziej wyczekiwanym wydarzeniem związanym z teatrem Takarazuka są obchody 100 rocznicy teatru, które przypadną na rok 2014.

teatrskystage1
Ekrany Sky Stage na terenie Wielkiego Teatru Takarazuka

SkyStageroom 1
Pokój Sky Stage przy Wielkim Teatrze Takarazuka

Droga do Takarazuki, oraz podstawowe cechy i zasady działalności teatru

Obecnie jedyną drogą prowadzącą do kariery aktorki Teatru Takarazuka jest Szkoła Muzyczna Takarazuka (宝塚音楽学校 Takarazuka Ongaku Gakkō). Warunkiem przyjęcia do teatru jest pomyślne ukończenie dwuletniej edukacji w wyżej wymienionej szkole.

Szkoła Muzyczna Takarazuka powstała w 1919 roku, a od 1949 roku jest szkołą płatną. Płatne są zarówno egzaminy wstępne, jak i dwuletnia nauka. Nie oznacza to jednak, iż doTakarazuka Ongaku Gakkō może dostać się każdy.

Do egzaminów wstępnych, których forma wymaga pewnego obycia w takich dziedzinach sztuki jak taniec czy śpiew, mogą obecnie przystąpić jedynie dziewczęta w wieku od 15 do 18 lat. Rekrutacja odbywa się w systemie dwustopniowym. Pierwszy etap ma miejsce w marcu, równocześnie w Takarazuce i Tokio. Drugi już tylko w Takarazuce, w siedzibie Szkoły Muzycznej Takarazuka, a podejść do niego mogą jedynie te kandydatki, które pomyślnie przeszły przez pierwszy etap.

Każdy etap składa się z trzyczęściowego egzaminu, w skład którego wchodzą: 1) rozmowa kwalifikacyjna, podczas której sprawdza się, czy postawa, sposób wyrażania się, ruchy i charakter kandydatki są stosowne dla przyszłej aktorki; 2) egzamin z muzyki, podczas którego w pierwszym etapie kandydatka ma do zaśpiewania wybrany przez siebie utwór z listy otrzymanej z dokumentami zgłoszeniowymi. W drugim etapie dochodzi sprawdzian ze śpiewu chóralnego; 3) egzamin z baletu, podczas którego sprawdza się gibkość i wyczucie rytmu kandydatki.

Co roku do egzaminów tych przystępuje ponad tysiąc kandydatek, z których przyjętych zostaje jedynie około 40-50. W związku z tak ostrą rywalizacją powstało wiele szkół przygotowawczych, często prowadzonych przez byłe aktorki Takarazuki, sławy ze świata sztuki, lub osoby, które same przystępowały niegdyś do tych egzaminów. Teraz przy teatrze Takarazuka działa także Takarazuka Kodomo Athene (宝塚コドモアテネ), czyli oficjalna szkółka muzyczna Takarazuki, do której przyjmowane są dziewczynki w wieku wczesnoszkolnym (od IV klasy szkoły podstawowej do II klasy gimnazjum), pragnące w przyszłości podejść do egzaminów wstępnych do Takarazuka Ongaku Gakkō. Zajęcia TKA[2] (do których należą: muzyka, balet i tradycyjne tańce japońskie) odbywają się na terenie Szkoły Muzycznej Takarazuka, a nauczycielami są wykładowcy z Takarazuka Ongaku Gakkō.

Ogłoszenie wyników egzaminów wstępnych do Takarazuka Ongaku Gakkō odbywa się publicznie na terenie szkoły poprzez oficjalne wywieszenie numerów identyfikacyjnych kandydatek, które pomyślnie przeszły postępowanie egzaminacyjne. Ową grupę kilkudziesięciu wybranek czeka trud dwuletniej nauki na ‘kursie przygotowawczym’ (予科yoka), oraz ‘kursie właściwym’ (本科 honka). Zajęcia na obu kursach trwają od godziny 9:00 do godziny 17:00, przy czym uczennice kursu przygotowawczego, w ramach dodatkowych zajęć porannych, mają obowiązek stawić się w szkole wcześniej w celu posprzątania sal lekcyjnych i sal ćwiczeń.

Plan zajęć uczennic kursu przygotowawczego obejmuje m.in. zajęcia z: muzyki, baletu, tańca współczesnego, teatru, tradycyjnych tańców japońskich, gry na instrumentach muzycznych (pianino, koto, shamisen), śpiewu, stepu, ceremonii herbacianej, kabaretu czy języka angielskiego. Plan kursu właściwego przedstawia się niemal identycznie, choć zmieniają się proporcje w ilości konkretnych zajęć.

Ważnym momentem jest przejście z kursu podstawowego do kursu właściwego, ze względu na podejmowaną wówczas decyzję, czy dana uczennica będzie przyszłą ‘aktorką ról żeńskich’ (娘役 musumeyaku), czy też ‘aktorką ról męskich’ (男役 otokoyaku). Decyzja jest o tyle ważna, ponieważ wyznacza tok dalszej edukacji. Podczas nauki na kursie właściwym dziewczęta mające stać się przyszłymi otokoyaku uczą się jak śpiewać, mówić, wyglądać, poruszać się i zachowywać jak mężczyzna. Przyswajają sobie męskie gesty, język i chód, udoskonalając jednocześnie sztukę modulacji i obniżania głosu. Podobnie przyszłemusumeyaku uczą się jak być niezwykle kobiecą, zarówno w sposobie poruszania się, mówienia, jak i wyglądu. Zabieg ten ma na celu nie tylko wyeksponowanie ideału kobiecości, ale także stworzenie odpowiedniego kontrastu dla otokoyaku, które dzięki temu wydają się bardziej męskie.

Podczas dwuletniej nauki w Takarazuka Ongaku Gakkō uczennice pochodzące z innych rejonów niż okolice Osaki, mają do dyspozycji należący do szkoły akademik noszący nazwę: Sumireryō (すみれ寮 Fiołkowy Akademik), gdzie miesięczna opłata za pokój wynosi 7,000 jenów, czyli około 200zł. Pokoje są z reguły dwuosobowe, a uczennice przydzielane są do nich w taki sposób, by różniły się od siebie wiekiem i stażem, co ma na celu kształtowanie poczucia hierarchii i szanowanie jej zasad.

Sumireryou 1
Budynek Fiołkowego Akademika (すみれ寮 Sumireryō)

Po ukończeniu edukacji na obu kursach uczennice biorą udział w oficjalnej uroczystości ukończenia Szkoły Muzycznej Takarazuka, by następnie odbyć swój hatsubutai (初舞台), czyli ‘debiut sceniczny’. Hatsubutai kolejnych roczników odbywają się w okolicy kwietnia każdego roku, przy okazji wystawianego akurat na scenie Wielkiego Teatru Takarazuka spektaklu. Polega na poprzedzającym spektakl uroczystym przedstawieniu rocznika przez jego przedstawicielki, prośbach o wyrozumiałość i ciepłe przyjęcie oraz ukłonie przed publicznością. Do tradycji należy także, tańczony przez debiutujący rocznik tuż przed Finałem lub w jego trakcie, taniec Kankan[3].

Po ukończeniu szkoły młode aktorki przydzielone zostają przez zarząd teatru do poszczególnych trup. Zanim jednak oficjalnie zaistnieją na scenie Takarazuki, zostają im nadane tzw.: geimei (芸名), czyli ‘pseudonimy artystyczne’. Wiąże się to ściśle z tzw.Sumire Code (すみれコード Kodeks Fiołka), który zabrania podawania do publicznej informacji m.in. prawdziwego imienia i nazwiska, wieku oraz informacji na temat intymnych związków jakiejkolwiek aktorki Teatru Takarazuka. Zatajenie owych informacji ma pomóc w tworzeniu aury tajemniczości i niezwykłości „Świata marzeń”, którym nazywana jest Takarazuka. W związku z tym, aktorki pojawiają się w programach spektakli, telewizji, gazetach itp., pod swoim pseudonimem artystycznym lub ‘przezwiskiem’ (愛称aishō). Pseudonimy artystyczne nadawane są z reguły przez nauczycieli z Takarazuka Ongaku Gakkō (przy czym przyjemność ta może nieco kosztować), rodzinę lub wymyślane samodzielnie. Przezwiska zaś często pochodzą od prawdziwego imienia, są jego przekształceniem, lub wiążą się z wydarzeniami z czasów szkolnych i są używane w stosunku do aktorek przez ich koleżanki i fanów, o wiele częściej niż pseudonimy artystyczne.

Brak danych na temat wieku oraz prawdziwego imienia i nazwiska aktorki wynagradza się fanom szeregiem innych informacji, wśród których znaleźć możemy: datę urodzin (dzień i miesiąc), wzrost, miasto urodzenia lub prefekturę, z której pochodzi, szkołę, jaką ukończyła przed wstąpieniem do Takarazuka Ongaku Gakkō, ulubiony kolor, kwiat, danie, przedmiot, muzykę, spektakl, hobby i wiele innych, gdyż środowisko fanów Takarazuki i jego potrzeby są nieco inne niż te, które kojarzą nam się ze środowiskami sympatyków teatru w Europie.

W ten sposób absolwentki Takarazuka Ongaku Gakkō, po scenicznym debiucie i przydzieleniu do trup, gotowe są rozpocząć karierę aktorki Teatru Takarazuka.

Na scenie Teatru Takarazuka

W Takarazuce nic nie jest przypadkowe. To tu właśnie, jak nigdzie indziej, pielęgnuje się i żyje według starych wartości rządzących japońskim środowiskiem pracy i światem sztuki. Zarówno wśród swoich miłośników, jak i osób, które niewiele o Takarazuce słyszały, słynie ona jako świat żelaznych zasad oparty na niczym nie zachwianej hierarchii.

Pierwszym tego przykładem jest współzależność trup, które, mimo iż zasadniczo równe sobie i w żaden sposób nie faworyzowane przez zarząd teatru, działają według określonego porządku, który w tym wypadku stanowi kolejność ich powstawania. Dlatego też wszelkie spektakle wystawiane w obu teatrach Takarazuki z założenia mają odbywać się w następującym ciągu: 1 – Hana, 2 – Tsuki, 3 – Yuki, 4 – Hoshi, 5 – Sora, co nie oznacza, iż, w zależności od planów dyrekcji teatru czy popularności danego gumi, kolejność ta nie może zostać dowolnie zmieniona. Wystarczy jednak dobrze przyjrzeć się układowi oficjalnej strony Teatru Takarazuka,  magazynów Graph czy Kageki itp., by przekonać się jak ważna i wciąż obecna w świecie Takarazuki jest owa ‘hierarchia trup’.

Podobnie przedstawia się wewnętrzna struktura każdego gumi. Mimo, iż twarzą każdej trupy jest para topstar otokoyaku i musumeyaku, to jednak najważniejszą osobą w trupie jest tzw.kumichō (組長), czyli ktoś, kogo po polsku można by nazwać ‘przewodniczącą’, ‘przełożoną’. Kumichō to z reguły najstarsza lub najdłużej przebywająca w danej trupie aktorka. To ona jest przedstawicielką trupy przed dyrekcją teatru, to ona odpowiada za trupę, jej zorganizowanie, doinformowanie itp. Poza kumichō najważniejszymi aktorkami w trupie są, wspomniane już, topstar, za którymi plasują się kolejno tzw. nibante i sanbante, czyli ‘aktorka drugoplanowa ’ i ‘aktorka trzecioplanowa ’. Poza wspomnianymi tytułami, które odnoszą się do pozycji w grupie lub statusu aktorskiego, każda aktorka jest wychowanką danego rocznika Szkoły Muzycznej Takarazuka[4], co także stanowi o jej miejscu w ogólnej hierarchii. Podobnie od chwili, gdy po ukończeniu szkoły zostanie przydzielona do którejś z trup, otrzymuje tytuł ikkensei (一研生), czyli coś, co po polsku można by określić jako ‘pierwszoklasistka’[5]. Z każdym rokiem pobytu w Teatrze Takarazuka tytuł ten zmienia się na stopień wyższy (podobnie jak to ma miejsce z klasami w szkołach). Nazewnictwo to pomaga dodatkowo szybko zorientować się, ile lat dana aktorka występuje na scenie Takarazuki.

W Takarazuce bowiem nie tylko talent ma wpływ na otrzymywane w spektaklu role. Nie do pomyślenia jest, by młoda, niedoświadczona i grająca dopiero od kilku lat, choćby nie wiem jak utalentowana, aktorka, zajęła miejsce swojej starszej koleżanki i w regularnym spektaklu zagrała jedną z głównych ról. W tym celu stworzone zostały wspomniane już wcześniejshinjinkōen (‘spektakle nowicjuszek’). Ich założeniem jest nic innego, jak promowanie i zapoznawanie widzów z młodymi, nowymi talentami.

Wróćmy jednak do regularnych spektakli, z główną obsadą, w których łatwo da się wyróżnić pewien schemat przydziału ról. Można być mianowicie pewnym, iż w każdym spektaklu główną rolę męską grać będzie otokoyaku topstar, a główną rolę żeńską musumeyaku topstardanej trupy. To wokół nich skupiać się będzie fabuła. Pozostałe role, drugo-, trzecioplanowe itd., rozdawane są według kryteriów opartych na opisanych wcześniej rangach.

Spektakle Takarazuki pod względem budowy podzielić można na dwie grupy: spektakle całościowe, czyli takie, których oba akty stanowią jedną, spójną całość składającą się na treść przedstawienia, oraz dwuczęściowe, czyli takie, które składają się z dwóch osobnych, często niezależnych od siebie tematycznie spektakli (z których pierwszy to najczęściej musical, a drugi rewia). W obu przypadkach całość trwa około dwie i pół godziny, z trzydziesto-, czterdziestominutową przerwą pomiędzy aktami. Bez względu jednak na to, czy jest to spektakl składający się z dwóch aktów, czy dwóch odrębnych przedstawień, po ich zakończeniu nadchodzi czas na Finał, który jest jednym z symboli i nieodłącznych części spektakli Takarazuki.

Finałem nazywa się w Takarazuce sekwencje taneczne i wokalne następujące na zakończenie spektaklu. Mogą one być połączone tematycznie z wystawioną właśnie sztuką lub całkowicie od niej niezależne. Każdy Finał zawiera w sobie jednakże kilka charakterystycznych elementów, do których należą: gunbu (群舞), czyli grupowy taniec aktorek otokoyaku we frakach, Line Dance, czyli taniec Kankan, Duet Dance, czyli taniec w duecie otokoyaku i musumeyaku topstar, oraz Parada. Wśród tych czterech najważniejszych elementów warto zwrócić uwagę na Paradę, która w Japonii powszechnie uważana jest za najbardziej spektakularną część spektakli Takarazuki, a zarazem ich symbol. Parada jest elementem kończącym Finał i polega na schodzeniu aktorek po Wielkich Schodach (大階段ōkaidan), w specjalnie na tę okazję przygotowanych lub wziętych ze spektaklu strojach, w takt głównego motywu muzycznego danej sztuki, by pokłonić się widowni. Jednym z dwóch głównych elementów przyczyniających się do atrakcyjności Parady jest shanshan (シャンシャン), czyli przyozdobiony wstążkami, cekinami itp., niewielki eksponat trzymany przez aktorki w ręku. Na shanshan bardzo często pojawiają się ilustracje i motywy związane z treścią zakończonego właśnie przedstawienia czy rewii. Niekiedy zaś całe shanshanprzyjmują postać jakiegoś przedmiotu, jak choćby świecznika, krzyża, czy herbu. Drugim, o wiele bardziej widowiskowym elementem są hane (), czyli ‘ozdobne pióra’ przyczepiane do strojów aktorek. Ich ilość, podobnie jak kolejność schodzenia po Wielkich Schodach, różni się ze względu na status aktorki. Dlatego też, podczas Parady najpierw pokłonią nam się najmłodsze aktorki, których stroje nie będą przyozdobione piórami, lub ozdoby te będą stosunkowo niewielkie, aż na samym końcu pojawi się najpierw musumeyaku topstar, a następnie otokoyaku topstar, której hane z całą pewnością będą najokazalsze.

shanshan
Shanshan do spektaklu Kiri no Mirano / Wandārando (「霧のミラノ / ワンダーランド」‘Milano we mgle / Wonderland’)

Wśród spektakli, jakie możemy obejrzeć w Takarazuce znajdują się głównie tzw. wamono(和物) i yōmono (洋物). Wamono to spektakle o tematyce japońskiej, często oparte na wydarzeniach z historii Japonii, lub klasykach japońskiej literatury. Jako przykład pozwolę sobie wymienić choćby Asaki yume mishi, czyli inscenizację powieści Genji monogatariMurasaki Shikibu, czy Ryōmaden – spektakl poświęcony Sakamoto Ryōma, japońskiemu bohaterowi narodowemu z okresu bakumatsu (koniec shogunatu Tokugawa). Dla odmianyyōmono to spektakle z amerykańskich i europejskich scen teatrów muzycznych, inscenizacje klasyków literatury światowej, przedstawienia poświęcone tematyce zachodniej, czyli wszystkie te, których akcja rozgrywa się poza granicami Japonii. Do takich spektakli należą między innymi, wspomniane już w części historycznej tego artykułu, amerykańskie i europejskie musicale, oraz inscenizacje zachodnich powieści. Tu warto wspomnieć o jeszcze jednym typie spektakli, tzw. chūgokumono (中国物), czyli spektaklach opartych na chińskich legendach, wydarzeniach historycznych, czy literaturze. Do godnych polecenia spektakli należy chociażby Hōōden, czyli spektakl oparty na operze Pucciniego Turandot, czy Hana mau Chōan opowiadający o losach Xuanzonga, szóstego cesarza chińskiej dynastii Tang.

Wszystkie spektakle Takarazuki wystawiane są jako musical lub rewia, a wśród nich znajdziemy zarówno komedie, tragedie, romanse, jak i spektakle o tematyce fantasy czy gotyckiej (np. o wampirach, duchach, upiorach, Lucyferze itp.) i inne.

Takarazuka nazywana jest „Światem marzeń”, a jej mottem są słowa Kobayashi IchizōKiyoku, tadashiku, utsukushiku (清く正しく美しく), czyli ‘Czysto, poprawnie, pięknie’. Dlatego też wystawiane w tym teatrze sztuki rządzą się konkretnymi prawami. Fabuła to bardzo często prosta, nieco baśniowa opowieść, z elementami subtelnego patosu, przeważnie uwieńczona pozytywnym zakończeniem, choć oczywiście nie jest to regułą. Równie często poruszane są tematy głębokie, pobudzające do refleksji, ocierające się o problemy społeczne czy kulturowe. Dodajmy do tego wymyślne, kolorowe stroje, bogate dekoracje, a łatwiej nam będzie wyobrazić sobie ów specyficzny świat ‘z drugiej strony lustra’, w który próbuje przenieść nas ten niezwykły teatr.

Kolejną charakterystyczną cechą spektakli Takarazuki jest brak zbliżeń i otwartej poufałości między aktorkami otokoyaku i musumeyaku. Wszystkie bowiem sceny intymne odgrywane są w taki sposób, by nie musiało dojść do kontaktu między aktorkami. W tym celu postaci biorące udział w scenie pocałunku odwracają się do widzów tyłem, przesłaniają ręką lub wachlarzem, jedynie symbolizując dane wydarzenie. Innym scenom intymnym towarzyszy całkowite wygaszenie świateł lub opis w postaci wspomnień bohaterów.

Nie sposób przy okazji nie wspomnieć tutaj o muzyce i śpiewie. Teatr Takarazuka posiada swoją własną orkiestrę, która gra na żywo do każdego spektaklu. Jedynie wszelkiego rodzaju efekty dźwiękowe są uprzednio nagrywane i puszczane w trakcie przedstawienia zplaybacku. Podobnie sytuacja przedstawia się ze śpiewem. Mimo iż spektakle wystawiane są w Takarazuce w większości dwa razy dziennie, w zaledwie godzinnym od siebie odstępie, wszystkie piosenki i dialogi, jakie słyszymy, są śpiewane i wygłaszane na żywo przez aktorki znajdujące się na scenie. Także towarzyszące wielu scenom chórki śpiewane są przez osoby znajdujące się w tzw. besshitsu (別室 ), czyli niewidocznym dla widzów pokoju umieszczonym za skrzydłem sceny. Jedynym odstępstwem od tych reguł są momenty, w których słyszymy myśli bohatera bądź bohaterki. W takim przypadku odtwarza się uprzednio przygotowane przez aktorkę nagranie.

W ten sposób Takarazuka, łącząc tradycje japońskiego teatru z elementami sztuki zachodniej, przeplatając prostotę z wyrafinowaniem, a komedię z tragedią, tworzy niezwykłą mieszankę musicalu i rewii, by odsłonić przed nami niezwykłe oblicze i całkiem nowe podejście do teatru muzycznego.

Monika Lecińska

UWAGA!!!
Artykuł ten cechuje się sporą skrótowością i wiele szczegółów umyślnie zostało przeze mnie pominiętych na korzyść najważniejszych informacji, które miały pomóc w przedstawieniu ogólnego zarysu działalności i zasad rządzących Teatrem Takarazuka. Wszystkich zainteresowanych, głodnych dalszych i bardziej szczegółowych informacji odsyłam do swojej pracy magisterskiej, oficjalnej strony Takarazuki, która dostępna jest także w wersji angielskiej (choć nieco uboższej od wersji japońskiej), oraz materiałów głównie japońskojęzycznych, ze względu na ich największą rzetelność w podawaniu informacji na temat tego teatru. Ostrzegam też przed nadmiernym zawierzaniem informacjom z różnego rodzaju źródeł internetowych (głównie anglojęzycznych, ale także i polskojęzycznych). Możliwość dezinformacji jest o tyle większa, że Takarazuka cechuje się niebywałą wręcz dbałością o zachowywanie w tajemnicy jak największej ilości informacji i faktów dotyczących teatru, a będąc nadal nieco kontrowersyjnym teatrem jednej płci, jest nieustanną pożywką dla prasy, oraz tematem plotek i skandali nie tylko w Japonii, ale i za granicą. W razie jakichkolwiek pytań zachęcam do bezpośredniego kontaktowania się zemną drogą mailową (na adres: nualaith@gmail.com).

[1] Nazwa teatru od chwili powstania była wielokrotnie zmieniana. Pierwsza zmiana miała miejsce jeszcze w 1913 roku, a więc spektakle 1914 roku wystawiano już pod nazwąTakarazuka Shōjo Kageki Yōseikai (宝塚少女歌劇養成会). Ze względu na ograniczoną objętość tego artykułu, pozwolę sobie pominąć kolejne nazwy teatru Takarazuka, ograniczając się do pierwszej i obecnej.

[2] Oficjalny skrót dla Takarazuka Kodomo Athene

[3] Taniec Kankan w Takarazuce nazywany jest także: Line Dance, Rocket  lub Kisha no dansu (汽車のダンス).

[4] ~(ki), czyli ‘okres’/’sezon’/’semestr’. Numeracja ta nie jest tożsama z danym rokiem, w którym rocznik kończy szkołę, lecz z faktem, którą z kolei grupą absolwentów od powstania szkoły jest dany rocznik uczennic. Przykładowo uczennice, które rozpoczęły naukę w Szkole Muzycznej Takarazuka w roku 2004, a ukończyły ją po dwóch latach w roku  2006 – nazywane są 92.

[5] ~研生 (~kensei) to japoński skrót od 研究生 (kenkyūsei), czyli ‘studenta’/’badacza’.